واژه‌نامه تخصصی عناب
بیش از ۲۰۰ اصطلاح فارسی و انگلیسی

رنگدانه‌های طبیعی محلول در آب که مسئول رنگ قرمز، بنفش و آبی میوه عناب هستند و خاصیت آنتی‌اکسیدانی قوی دارند. تا ۶۰٪ فنول کل عناب را تشکیل می‌دهند.

نوعی میکوریزای داخلی که در آن، هیف‌های قارچ به داخل سلول‌های ریشه نفوذ می‌کنند و ساختارهای شاخه‌ای (آربوسکول) تشکیل می‌دهند. رایج‌ترین نوع میکوریزا در درختان میوه.

ارقامی که از تلاقی دو یا چند والد مختلف به‌دست می‌آیند و معمولاً خصوصیات برتر هر دو والد را دارند. مانند Dongzao که از تلاقی ارقام چینی و ژاپنی به‌وجود آمده است.

ارقامی که با گرده خودشان، میوه تشکیل می‌دهند و نیاز به رقم مکمل ندارند. عناب به‌طور طبیعی خودسازگار است، اما گرده‌افشانی متقابل عملکرد را افزایش می‌دهد.

مواد مؤثره در میوه عناب که رادیکال‌های آزاد را خنثی می‌کنند و از آسیب سلولی جلوگیری می‌کنند. آنتوسیانین، ویتامین C و اسیدهای فنولیک از آنتی‌اکسیدان‌های اصلی عناب هستند.

روش برداشت با دست که بالاترین کیفیت میوه را حفظ می‌کند. مناسب باغ‌های کوچک و متوسط و ارقام تازه‌خوری.

روش برداشت با دستگاه‌های تکان‌دهنده که در باغ‌های صنعتی کاربرد دارد. سرعت بالا اما آسیب بیشتر به میوه.

واحد اندازه‌گیری مواد جامد محلول در میوه که عمدتاً قند است. بریکس عناب رسیده ۲۵ تا ۳۵ درجه است.

باغی که بدون آبیاری، تنها با بارش طبیعی سالانه (حداقل ۲۵۰ میلی‌متر) نگهداری می‌شود. عناب از معدود درختان میوه مقاوم به کشت دیم است.

ساقه‌های جوانی که از ریشه یا طوقه درخت مادری می‌رویند. برای تکثیر نهال استفاده می‌شوند اما سیستم ریشه‌ای ضعیف‌تری دارند.

بخشی از نهال که سیستم ریشه‌ای را تشکیل می‌دهد و پیوندک روی آن پیوند زده می‌شود. پایه‌های کنار و رملیک، رایج‌ترین پایه‌های عناب هستند.

روش تکثیر غیرجنسی که در آن، قلمه‌ای از رقم مادری روی پایه‌ای دیگر پیوند زده می‌شود. مطمئن‌ترین روش برای باغ تجاری.

روش پیوندی که در آن، شکاف عمودی در پایه ایجاد شده و پیوندک با برش گوه‌ای در آن قرار می‌گیرد. مناسب پایه‌های ضخیم.

روش پیوندی که در آن، پیوندک در کناره پایه قرار می‌گیرد. مناسب پایه‌های نازک و پیوند در فصل رشد.

روشی که در آن دو شاخه کنار هم قرار می‌گیرند و پس از جوش خوردن، یکی از آن‌ها جدا می‌شود. برای پایه‌های سخت‌جوش استفاده می‌شود.

بخشی از رقم مادری که روی پایه پیوند زده می‌شود و اندام هوایی درخت را تشکیل می‌دهد.

فرآورده‌ای که از آسیاب کردن عناب خشک به‌دست می‌آید و در صنایع غذایی، نوشیدنی و مکمل کاربرد دارد.

مصرف عناب به‌صورت میوه تازه بدون فرآوری. میوه‌های درشت، آبدار و شیرین مانند Dongzao مناسب تازه‌خوری هستند.

علم تأمین عناصر غذایی ضروری گیاه شامل ماکرو (نیتروژن، فسفر، پتاسیم) و میکرو (آهن، روی، بور). عناب به تغذیه متعادل پاسخ خوبی می‌دهد.

فرآیند تولید نهال جدید از درخت مادری. روش‌های اصلی: پیوند، قلمه، پاجوش، خوابانیدن، کشت بذر و کشت بافت.

تعداد نهال کاشته‌شده در هر هکتار که بر اساس روش کشت و اقلیم تعیین می‌شود. برای باغ صنعتی عناب: ۳۳۰ تا ۵۰۰ درخت در هکتار.

فرآیند بیدار شدن بذر و شروع رشد گیاه جدید. در عناب، بذر پس از ۶-۸ هفته سرمادهی (Stratification) جوانه می‌زند.

ترکیب ساپونینی فعال در میوه عناب که خاصیت آرام‌بخش، خواب‌آور و کاهش اضطراب دارد. یکی از مواد مؤثره اصلی عناب در طب سنتی.

نوشیدنی گرم که از دم کردن عناب خشک در آب جوش تهیه می‌شود. طعم شیرین، آرام‌بخش و تقویت‌کننده سیستم ایمنی.

لایه‌های چوب که در هر سال رشد درخت تشکیل می‌شوند. برای تعیین سن درخت عناب استفاده می‌شود.

ویژگی درختانی که در فصل سرد، برگ‌هایشان می‌ریزد و وارد خواب زمستانی می‌شوند. عناب درخت خزان‌دار است.

دوره‌ای که درخت در فصل سرد، رشد خود را متوقف می‌کند. برای شکستن خواب، نیاز به ساعات سرمایی مشخص است.

خاکی با pH کمتر از ۷. عناب به خاک اسیدی حساس است و در این خاک‌ها باید با آهک، pH را اصلاح کرد.

خاکی با مقدار زیاد کربنات کلسیم و pH بالای ۸. عناب به این خاک‌ها مقاوم است اما احتمال کلروز آهن وجود دارد.

ترکیبی متعادل از شن، سیلت و رس با زهکشی مناسب. ایده‌آل‌ترین بافت خاک برای کشت عناب.

گیاهانی که دو برگ اولیه در بذرشان وجود دارد. عناب از دو‌لپه‌ای‌ها است.

گروهی از گیاهان که خصوصیات یکنواخت و قابل انتقال به نسل بعد دارند. مانند عناب بیرجند یا Dongzao.

اندام زیرزمینی گیاه که آب و مواد غذایی را جذب می‌کند. ریشه عناب عمیق و مقاوم به خشکی است و تا ۵ متر در خاک نفوذ می‌کند.

بیماری قارچی که جوش‌های زرد-نارنجی روی برگ ایجاد می‌کند. در مناطق با رطوبت بالا شایع است.

بیماری قارچی که پوشش سفید پودری روی سطح برگ ایجاد می‌کند. با گوگرد یا تری‌فورین کنترل می‌شود.

آسیب به گل‌ها و میوه‌های جوان در دمای زیر صفر در فصل بهار. بزرگ‌ترین تهدید باغ‌های عناب در ایران.

مجموع ریشه‌های یک گیاه که شامل ریشه اصلی (عمودی) و ریشه‌های فرعی (افقی) است.

حشره کوچک مکنده که برگ‌های جوان را پیچیده و ضعیف می‌کند. با صابون محلول‌پاشی و روغن نیم کنترل می‌شود.

حشره‌ای که با سپر محافظ روی شاخه می‌چسبد و شیره گیاه را می‌مکد. با روغن ولک زمستانه کنترل می‌شود.

روش تکثیر که در آن شاخه درخت مادری در خاک قرار می‌گیرد تا ریشه بزند و سپس جدا می‌شود.

فروش محصولات به خارج از کشور. بازارهای اصلی صادرات عناب ایران: چین، عراق، امارات، ترکیه، روسیه.

ترکیب حس چشایی و بویایی که کیفیت میوه را تعیین می‌کند. عناب خشک با کیفیت، طعم شیرین و عطر مطبوع دارد.

محصول غلیظی که از استخراج مواد مؤثره از میوه عناب به‌دست می‌آید. عصاره آنتوسیانین بالاترین ضریب ارزش‌افزوده را دارد.

عنصر پرمصرف مؤثر در توسعه ریشه، گلدهی و تشکیل میوه. کمبود آن باعث رنگ بنفش برگ و تأخیر در گلدهی می‌شود.

بخشی از شاخه که برای تکثیر غیرجنسی در خاک کاشته می‌شود و ریشه می‌دواند. قلمه چوبی عناب در فصل خواب گرفته می‌شود.

ترکیب گلوکز، فروکتوز و ساکارز که طعم شیرین میوه را ایجاد می‌کند. عناب رسیده دارای بریکس ۲۵-۳۵ است.

لایه زاینده بین پوست و چوب که مسئول رشد قطری درخت است. در پیوند، تطابق دقیق کامبیوم پایه و پیوندک حیاتی است.

روش نوین تکثیر در محیط استریل آزمایشگاهی که امکان تولید انبوه نهال یکنواخت و عاری از بیماری را فراهم می‌کند.

کشتی که تنها به بارش طبیعی متکی است و آبیاری نمی‌شود. عناب یکی از معدود درختان میوه مناسب کشت دیم است.

محصولی که از تغلیظ آب میوه به‌دست می‌آید و در صنایع نوشیدنی کاربرد دارد.

مجوز رسمی که ارگانیک بودن محصول را تأیید می‌کند. مهم‌ترین گواهی‌ها: EU Organic، USDA Organic، IFOAM.

بیماری باکتریایی که در طوقه و ریشه درختان جوان، تومور ایجاد می‌کند. عامل آن Agrobacterium tumefaciens است.

بیماری قارچی که لکه‌های قهوه‌ای روی برگ ایجاد می‌کند. عامل آن Septoria یا Cercospora است.

پوششی که روی سطح خاک قرار می‌گیرد تا رطوبت را حفظ کند، علف هرز را کنترل کند و دمای خاک را تنظیم کند.

همزیستی بین قارچ و ریشه گیاه که جذب آب و عناصر غذایی را افزایش می‌دهد. تلقیح با میکوریزا در زمان کاشت نهال توصیه می‌شود.

میوه‌ای که رطوبت آن کاهش یافته تا ماندگاری افزایش یابد. عناب خشک، رایج‌ترین فرآورده عناب در ایران است.

راهبردی جامع برای کنترل آفات با ترکیب روش‌های بیولوژیک، مکانیکی، زراعی و شیمیایی و کمترین آسیب به محیط زیست.

نهالی که از پیوند یک رقم مادری روی پایه بومی به‌دست آمده و از سال سوم وارد باردهی اقتصادی می‌شود.

تعداد ساعات زیر ۷ درجه که درخت برای شکستن خواب و شکوفه‌دهی مناسب نیاز دارد. عناب: ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت بسته به رقم.

عنصر پرمصرف مؤثر در رشد رویشی و تشکیل برگ. مصرف زیاد آن در درختان بالغ، باعث کاهش باردهی می‌شود.

خصوصیات ارثی قابل انتقال یک رقم مانند اندازه میوه، زمان رسیدن، مقاومت به بیماری و کیفیت محصول.

حذف شاخه‌های اضافی برای فرم‌دهی، تقویت باردهی و بهبود کیفیت میوه. هرس اصلی عناب در بهمن-اسفند انجام می‌شود.

رشته‌های نازک قارچ‌های میکوریزا که در خاک شبکه‌ای وسیع تشکیل می‌دهند و جذب آب و عناصر را افزایش می‌دهند.

حمایت دولتی از کشاورزان در قالب تسهیلات کم‌بهره، نهاده‌های ارزان و بیمه محصولات کشاورزی.

توانایی گیاه برای رشد و تولید در اقلیم خاص. عناب یکی از سازگارترین درختان میوه به شرایط خشک است.

سیستم کشت ترکیبی درختان با گیاهان زراعی در یک زمین. عناب گزینه‌ای مناسب برای این سیستم است.

هورمون گیاهی که رشد سلولی و توسعه ریشه را کنترل می‌کند. IBA و NAA از اکسین‌های مصنوعی هستند.

لایه سفید مومی طبیعی روی پوست میوه عناب که نشانه تازگی و کیفیت است. به‌عنوان محافظ طبیعی عمل می‌کند.

روش پیوند که در آن یک جوانه تنها روی پایه قرار می‌گیرد. مناسب پایه‌های ۱ ساله در اواخر تابستان.

مجموع شاخه‌ها و برگ‌های یک درخت. مدیریت تاج با هرس، برای نفوذ نور و تهویه مهم است.

گیاهانی که گل‌های نر و ماده جداگانه دارند. عناب یک‌پایه است و گل‌های نر و ماده روی یک درخت قرار دارند.

معیار شوری خاک و آب که با واحد dS/m اندازه‌گیری می‌شود. عناب تا EC=۸ dS/m را تحمل می‌کند.

ماده‌ای که عناصر غذایی را به خاک یا گیاه اضافه می‌کند. شامل کودهای آلی (دامی، کمپوست) و شیمیایی (NPK).

تزریق کود همراه با آب آبیاری به‌ویژه در سیستم قطره‌ای. بازدهی کود را افزایش می‌دهد.

مجموعه‌ای از مواد ژنتیکی یک گیاه شامل بذر، قلمه یا کشت بافت که برای اصلاح نژاد استفاده می‌شود.

سیستم بین‌المللی ایمنی غذا که برای صادرات فرآورده‌های عناب ضروری است.

کشت گیاه در محیط آزمایشگاهی کنترل‌شده خارج از شرایط طبیعی. اصطلاح رایج در کشت بافت.

روش تکثیر که در آن شاخه در هوا و با پوشش مرطوب ریشه‌دار می‌شود. مناسب ارقام سخت‌ریشه.

مطالعه شکل و ساختار ظاهری گیاه شامل برگ، گل، میوه و ریشه.

سه عنصر پرمصرف اصلی خاک که در ترکیب کودها با نسبت مشخص استفاده می‌شوند. برای عناب: ۱:۰.۵:۱.۲.

معیار اسیدی یا قلیایی بودن خاک. pH مناسب برای عناب ۶.۵ تا ۸ است.

عامل بیماری‌زا که قارچ، باکتری، ویروس یا نماتد است و باعث بیماری گیاه می‌شود.

انتقال دانه گرده از پرچم به کلاله که منجر به تشکیل میوه می‌شود. توسط زنبور، باد یا خود گیاه.

مدت زمانی که طول می‌کشد تا درآمد تجمعی از هزینه تجمعی پیشی بگیرد. برای باغ عناب: ۴ تا ۶ سال.

ماده‌ای که فرآیندهای رشد گیاه را کنترل می‌کند. مانند NAA، GA3، IBA و پاکلوبوترازول.

فرآیند تشکیل ریشه در قلمه یا خوابانیدن. با هورمون IBA تسریع می‌شود.

بخشی از رقم مادری که روی پایه پیوند زده می‌شود. در انگلیسی: Scion.

نگهداری بذر در دمای ۴ درجه و رطوبت برای شکستن خواب بذر و تحریک جوانه‌زنی.

ساقه جوانی که از ریشه یا طوقه درخت مادری می‌روید. باید در پیوند حذف شود.

روش پیشرفته تکثیر که در محیط استریل آزمایشگاهی از سلول‌های گیاه، نهال کامل تولید می‌کند.

علم نام‌گذاری و دسته‌بندی گیاهان. عناب: خانواده Rhamnaceae، جنس Ziziphus، گونه jujuba.

گروهی از گیاهان که به‌طور طبیعی در منطقه‌ای خاص سازگار شده و از طریق کشت سنتی حفظ می‌شوند. مانند عناب بیرجند.

تکثیر بدون دخالت بذر که در آن، نهال حاصل، تمام خصوصیات والد را حفظ می‌کند.

جنس گیاهی از خانواده رامناسه (Rhamnaceae) که عناب (Ziziphus jujuba) به آن تعلق دارد.

طبقه‌بندی اقلیمی مناطق بر اساس دمای حداقل زمستانه. عناب در مناطق USDA 6-10 رشد می‌کند.

تحلیل آزمایشگاهی خاک برای تعیین pH، EC، مواد آلی و عناصر غذایی. اولین قدم در هر پروژه کشت.

سیستم کشاورزی که در آن از کودها و سموم طبیعی استفاده می‌شود و محصولات شیمیایی ممنوع هستند.

مجموعه روش‌های فنی کشت، داشت و برداشت که برای هر گیاه و اقلیم متفاوت است.

معیار آب آزاد در میوه خشک که ماندگاری را تعیین می‌کند. برای عناب خشک: aw زیر ۰.۶.

بررسی منظم باغ برای شناسایی زودرس آفات و بیماری‌ها. پایه‌ی راهبرد IPM.

عنصر پرمصرف مؤثر در کیفیت میوه، قند و ماندگاری. برای عناب از نیتروژن مهم‌تر است.

پلی‌ساکارید طبیعی در میوه که در تولید مربا و ژله نقش ژل‌کننده دارد.

آرایش گل‌ها روی ساقه. در عناب، گل‌ها به‌صورت خوشه‌ای در کنار برگ ظاهر می‌شوند.

فرآیند کاهش رطوبت میوه به ۱۲-۱۵٪ برای افزایش ماندگاری. روش‌های: آفتابی، سایه، صنعتی و ترکیبی.

ساختار تکثیر جنسی گیاه که در داخل هسته میوه عناب قرار دارد.

درصد بخار آب موجود در هوا. برای انبارداری عناب خشک، رطوبت زیر ۶۰٪ توصیه می‌شود.

ریزمغذی مؤثر در رشد جوانه و تشکیل میوه. کمبود آن باعث کوچک‌برگی می‌شود.

تفاوت بین درآمد کل و هزینه کل. باغ عناب بالغ، سود خالص ۵۰۰ م.ت تا ۱ میلیارد تومان در هکتار دارد.

محصول غلیظ که از پخت و تغلیظ عصاره عناب به‌دست می‌آید. مصرف سنتی و مکمل غذایی.

مقدار محصول تولیدی در واحد سطح. عملکرد مطلوب باغ عناب بالغ: ۱۵-۲۵ تن میوه تازه در هکتار.

فاصله زمانی بین آخرین سم‌پاشی و برداشت محصول که نباید کمتر از مقدار توصیه‌شده باشد.

زردی برگ در اثر کمبود کلروفیل. شایع‌ترین علت در عناب، کمبود آهن در خاک آهکی است.

اندام تولید مثل جنسی گیاه. گل عناب کوچک، زرد-سبز و دارای بوی ملایم است.

مدت زمانی که کیفیت محصول در شرایط مناسب حفظ می‌شود. عناب خشک: ۱۸-۲۴ ماه.

کنترل آفات با استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک، بالتوری و زنبور پارازیتوئید.

میوه بیضی یا گرد با پوست قرمز-عنابی براق و یک هسته سخت. وزن: ۵-۲۵ گرم بسته به رقم.

فرآیند جمع‌آوری نمونه خاک از چند نقطه باغ برای ارسال به آزمایشگاه و تعیین خصوصیات خاک.

هزینه‌های اولیه و بلندمدت مانند خرید زمین، نهال، تجهیزات و سیستم آبیاری.

همسانی اندازه، رنگ و کیفیت میوه‌های یک باغ. یکی از مزایای اصلی نهال پیوندی.

لایه مومی محافظ روی سطح برگ و میوه که از تبخیر رطوبت جلوگیری می‌کند.

فرآیند حذف رطوبت از میوه با روش‌های صنعتی مانند خشک‌کن، آون یا مایکروویو.

درصد سود خالص نسبت به سرمایه. ROI باغ عناب: ۲۵-۴۰٪ سالانه.

نرخ بازده داخلی پروژه. IRR باغ عناب: ۱۸-۲۸٪ در افق ۲۰ ساله.

ارزش خالص فعلی جریان‌های نقدی آتی. NPV مثبت به‌معنای توجیه‌پذیری سرمایه‌گذاری است.

وضعیت محصول پس از حذف رطوبت. عناب خشک با رطوبت ۱۲-۱۵٪ ماندگاری بالایی دارد.

تنش ناشی از عوامل محیطی مانند خشکی، شوری، گرما یا سرما که به گیاه آسیب می‌زند.

پوشاندن سطح خاک با مالچ آلی یا معدنی برای حفظ رطوبت، کنترل علف هرز و تعدیل دما.

مراحل سالانه رشد درخت شامل خواب، بیداری، گلدهی، تشکیل میوه، رسیدن و برداشت.

عنصر پرمصرف که در ساخت پروتئین و اصلاح pH خاک نقش دارد. برای کاهش pH خاک‌های قلیایی استفاده می‌شود.

بندپای بسیار ریز که با مکیدن شیره برگ، لکه‌های زرد ایجاد می‌کند. در شرایط گرم و خشک شایع است.

مجموع ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و حسی میوه که ارزش بازاری آن را تعیین می‌کند.